Kunst en Arbeid

Gisteren en eergisteren heb ik gewerkt. Als arbeider. In een museum. Het waren twee prachtige dagen.

Ik was arbeider in residence in het kader van de expositie Kunst en Arbeid in het Stedelijk Museum Zwolle. De expositie vormde de afsluiting van een project van Jack Weijkamp en Luc Onderbeke. Ze onderzochten daarin de relatie tussen kunst en arbeid.

Kunst en Arbeid

Afgelopen winter hadden ze daartoe hun intrek genomen in het Ketelhuis op het DRU-industrieterrein in Ulft. Vanaf halverwege de 18e tot laat in de 20e eeuw werd het economische en culturele leven in Ulft bepaald door de ijzergieterij van de DRU. Tijdens hun verblijf nodigden Jack en Luc de dorpelingen uit om verhalen te komen brengen naar het Ketelhuis. Deze verhalen hebben ze vervolgens bewerkt tot de fraaie graphic novel De IJzerman.

Bij de expositie in Zwolle werd daar het verhaal aan toegevoegd van de Zwolse ijzergieterij Wispelwey, die in 1851 werd opgericht en in 1973 ter ziele ging. Er hingen onder andere foto’s, gemaakt door Gerrit Wispelwey – de eerste directeur van de fabriek. Er waren foto’s van de fabriek en de arbeiders, van het gezin Wispelwey en van de stad. Opvallend was dat er overal wel iets van gietijzer op stond. Selfies-avant-la-lettre.

Naast de historische stukken van Wispelwey werden delen uit de graphic novel geëxposeerd. Verder was er een gedeelte van de expositie dat voortdurend in beweging was, waarin reacties van kunstenaars aan de expositie werden toegevoegd. Een erg fraai onderdeel daarvan was een afbeelding van arbeiders, die elk in een eigen schelp als een soort Venussen van Boticelli op een lopende band staan. Wat mij betreft bevatte dit werk (van Luc Onderbeke) alles wat de expositie zo interessant maakte: de spanning tussen collectief en individu, tussen efficiëntie en esthetiek, mechaniek en organisme.

Zo was de expositie een zeer geslaagde combinatie van een meer traditioneel, historisch verantwoord, maar statisch deel en een artistiek, dynamisch deel, waarin reflectie en verbeelding werden toegevoegd. Augmented history. Wat mij betreft voor herhaling vatbaar.

Als arbeider in residence mocht ik reageren op de kunstwerken. Daarbij werd ik bijgestaan door mijn eigen redacteur Dennis Gaens. Ik heb drie gedichten geschreven bij de foto’s van Wispelwey en twee bij het werk van Luc.

 

Op een van de de foto’s van Wispelwey was, bij een steegje dat naar de fabriek leidde,  een intrigerend bordje te zien. De tekst op het bordje heb ik gebruikt als titel van het volgende gedicht:

Verboden uitgang

Ooit ben ik hier door de dooddeur
naar binnen gedragen.

Ik was twaalf, paste in de matrijs
en mocht blijven.

Daarvoor, voor het slapen gaan,
vertelde mijn moeder ons over de hel,
terwijl mijn vader in de voorkamer
zat af te koelen.

Nu heb ik het geschopt tot man-met-de-lepel,
en heb ik aan den lijve ondervonden:

Arbeid is een huwelijk,
een vrouw is een matrijs,
afkoelen een delicaat proces.

Stollingskrimp
kan snel
tot brosheid leiden.

En uiteindelijk draait alles enkel om
het ontsnappen van warmte.

 

Voor het personeel was Wispelwey een belangrijke man:

Ook ik zal ooit gezien

Op de receptie ter ere van de pensionering van mijn opa was de oude Philips een onverwachte gast. Hij had de moeite genomen om er, ondanks twee belangrijke vergaderingen, even tussenuit te knijpen.

Telkens als mijn opa dit verhaal vertelde, werd zijn stem broos bij dat ondanks.

 

Op een van de foto’s staan de fabrieksarbeiders te poseren. Dat moet een bijzondere situatie zijn geweest – de directeur met zijn dure fotoapparatuur op de werkvloer:

Wispelwey

Er is bewezen dat mensen een sterkere band hebben met dingen die ze zelf in elkaar hebben gezet.

Men noemt dit het IKEA-effect.

Laatst heb ik al mijn Billy-kasten naar de woonkamer gesleept en ben ik met mijn Nikon D7100 spiegelreflexcamera foto’s van ze gaan maken.

Dit nadat ik hun planken had ontdaan van alle boeken, die ik niet zelf geschreven heb.

Mijn kasten. Ze stonden er geweldig op.

De foto’s heb ik zelf ontwikkeld. Ik bewaar ze in de onderste la van mijn favoriete nachtkastje.

 

Mijn associatie bij het werk van Luc: 

We maken er een dagje van

Bij de opgang van het schelpenstrand
hangen grote blauwe vlaggen:

SPAAR ZE ALLEMAAL!!!

bij elke 15 euro aan boodschappen
1 arbeider cadeau

Vanaf het strand
het aanhoudend gekrijs
van meeuwen.

Je legt producten op de band.

Verderop
in de branding
een cassière in bikini.

 

De arbeiders op die smalle lopende band deden me ook nadenken over de vraag wat er gebeurde met mensen die niet aan de norm voldeden, toen en nu:

Controleer na elke stap of de verbinding hersteld is

 i.

“Er staat een neger voor de fabriekspoort, mijnheer.
Hij zegt dat hij een enorm cv heeft.”

“Dank je, gekke Henkie. Dank je.”

 ii.

Het afkoelen van gietijzer
dient voldoende langzaam te gebeuren,

zodat het materiaal de gelegenheid krijgt
om koolstofverontreinigingen af te scheiden.

 iii.

In het kader van het project Een leven lang leren
heeft het Riagg een app ontwikkeld
die cliënten ondersteunt bij omscholingstrajecten.

Op deze manier kan,
in een tijd waarin budgetten onder druk staan,
de dienstverlening verder worden geoptimaliseerd.

iv.

Smeedijzer wordt met de hamer bewerkt
waardoor de homogeniteit van het materiaal toeneemt
en het compact wordt.

v.

Dorpsgekken zijn een kwetsbare groep
in een razendsnel krimpende markt.

Voor hen is daarom
een speciale versie van de app onwikkeld.

Via een eenvoudige beslisboom
kan de cliënt ontdekken of hij of zij geschikt is
voor een carrière als, bijvoorbeeld,

kunstenaar,
drugsverslaafde,
bankier

of productiemedewerker
in een lage-lonenland.

vi.

Beneden in de kelder
achter het vormzand
wanneer het ook maar even kan

ontmoeten Gerrit (van smeedijzer)
en Jan (van gietijzer)
elkaar.

Ze zitten dan hand-in-hand
te mijmeren over hun toekomst.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s